Adana’da karşılıksız çek şikayeti için yasal süreler
Kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulan bir çekin ödenmemesi hâlinde karşılıksız çek şikayeti, çekin karşılıksız kaldığının öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde çekin bankaya ibraz edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yetkili icra ceza mahkemesine yapılmalıdır. Hak düşürücü nitelikteki bu yasal sürelerin geçirilmesi durumunda şikayet hakkı düşer ve fail hakkında adli para cezası ya da çek düzenleme yasağı gibi cezai yaptırımların uygulanması talep edilemez. Sürenin kaçırılması cezai takibat imkânını ortadan kaldırsa da alacaklının senede dayanarak genel hükümler çerçevesinde icra takibi veya alacak davası açma hakkı saklı kalır.
Bu yasal yol, ticari ilişkiler kapsamında tahsil edemediği çek bedeli nedeniyle mağduriyet yaşayan meşru hamilleri, çek hesabı sahiplerini ve şirketlerin imza yetkililerini yakından ilgilendirir. Adana genelinde ya da farklı bölgelerle bağlantılı ticari faaliyetlerde karşılıksız kalan çeklere ilişkin yasal işlemler, şekle ve süreye sıkı sıkıya bağlı kurallara tabidir. Rehberimizde şikayet hakkının yasal zemininden yargılama usullerine, sürelerin başlangıcından gerekli evraklara kadar tüm süreçler ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
Karşılıksız çek şikayeti için yasal dayanak ve ilgili kanun maddeleri
Çekin karşılıksız kalması fiili, Türk hukukunda hem özel hukuk hem de ceza hukuku boyutları olan karma bir uyuşmazlık türüdür. Bu alandaki temel düzenleme 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında yer almaktadır. Çek Kanunu’nun 5. maddesi, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni süresi içinde bankaya ibraz edilen çekin karşılıksız kalmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine adli para cezasına hükmolunacağını açıkça belirtir. Aynı madde uyarınca mahkeme, adli para cezasının yanı sıra çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verir.
Yargılama usulü ve şikayet süreleri bakımından 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri uygulama alanı bulur. Çek Kanunu’nun 5. maddesinde yer alan yollama uyarınca, şikayet usulü İcra ve İflas Kanunu’nun 347. ve devamı maddelerine tabidir. İİK m. 347, hak düşürücü süreleri düzenleyerek alacaklının hangi zaman aralığında harekete geçmesi gerektiğini emredici bir dille belirler. Güncel mevzuat metinlerine ve yasal değişikliklere doğrudan mevzuat.gov.tr adresi üzerinden erişim sağlamak mümkündür.
Kambiyo senetlerine ilişkin genel esaslar ve ibraz süreleri ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) bünyesinde düzenlenmiştir. TTK m. 796, çekin düzenlendiği ve ödeneceği yer durumuna göre 10 günlük ya da 1 aylık ibraz sürelerini hüküm altına alır. TTK m. 814 ise çekten doğan alacak taleplerinin zamanaşımı süresini belirler. Yargı sürecinde Adalet Bakanlığı teşkilatına bağlı icra ceza mahkemeleri bu kanunların çizdiği sınırlar çerçevesinde inceleme yapar.
Karşılıksız çek şikayeti başvuru şartları ve taraflar
Bir çekin cezai takibata konu edilebilmesi için mevzuatın aradığı belirli ön şartların eksiksiz gerçekleşmesi gerekir. İlk olarak senedin Türk Ticaret Kanunu uyarınca geçerli bir çek niteliği taşıması zorunludur. Çek metninde bulunması gereken zorunlu unsurlardan herhangi birinin eksikliği senedi adi senede dönüştürebilir ve bu durumda icra ceza yargılaması yapılamaz.
İkinci temel şart, çekin kanuni ibraz süresi içerisinde muhatap bankaya fiziken veya elektronik takas sistemi aracılığıyla sunulmuş olmasıdır. Süresi geçtikten sonra bankaya ibraz edilen çek için karşılıksız işlemi yapılsa dahi cezai anlamda şikayet hakkı doğmaz. Üçüncü şart ise banka tarafından çekin arka yüzüne yasal düzenlemeye uygun şekilde “karşılıksızdır” kaşesinin vurulması, ibraz tarihinin ve saatin yazılması ile banka yetkilisinin imzasının bulunmasıdır.
Şikayet hakkı, münhasıran karşılıksızdır işlemini yaptıran yetkili ve meşru hamile aittir. Yargı uygulamasında, çeki bankaya ibraz edip karşılıksız kaşesini vurdurmayan, önceki cirantalardan biri olan veya alacağı temlik alan kişilerin doğrudan şikayet hakkının bulunmadığı kabul edilmektedir. Karşılıksız çek düzenleme suçunun faili ise çek hesabı sahibi gerçek kişi ya da çek hesabı bir tüzel kişiliğe aitse, yönetim organında yer alan veya çeki düzenlemekle görevlendirilen imza yetkilisi gerçek kişilerdir.
Adım adım süreç
- Keşide tarihine uygun şekilde, kanuni ibraz süresi (düzenleme yeri ve ödeme yeri aynı ise 10 gün, farklı ise 1 ay) içinde çek muhatap banka şubesine ibraz edilir.
- Banka hesabında karşılık bulunmaması hâlinde çekin arkasına kanuni karşılıksızdır şerhi işletilir ve bankanın ödemekle yükümlü olduğu yasal garanti tutarı tahsil edilir.
- Yetkili hamil, çekin karşılıksız kaldığını öğrendiği tarihten itibaren üç aylık hak düşürücü süre geçmeden usulüne uygun bir şikayet dilekçesi hazırlar.
- Dilekçe ve deliller, yetkili icra ceza mahkemesine sunularak dosya açılır ve gerekli harç ile yargılama giderleri yatırılır.
- Mahkeme tensip zaptı düzenleyerek sanığa savunma tebligatı çıkarır, banka kayıtlarını celbeder ve delillerin toplanmasının ardından duruşma açarak kararını verir.
Gerekli belgeler
İcra ceza mahkemesinde açılacak davada delillerin eksiksiz sunulması sürecin hızla ilerlemesi açısından kritik önem taşır. Somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilmekle birlikte dosyaya eklenmesi gereken temel evraklar şunlardır:
- Muhatap banka tarafından karşılıksızdır şerhi düşülmüş olan çekin aslı veya banka onaylı okunaklı sureti,
- Banka tarafından düzenlenen ve kanuni karşılık tutarının kısmen ödenip ödenmediğini gösteren hesap veya ödeme makbuzu,
- Şikayetçinin yetkili hamil olduğunu tereddütsüz kanıtlayan ciro silsilesini gösterir belgeler ve ticari defter kayıtları,
- Şikayetçi tüzel kişi ise başvuru tarihinde geçerli olan şirket imza sirküleri, ticaret sicil gazetesi ve yetki belgesi,
- Vekil aracılığıyla takip edilecek dosyalarda, ceza şikayetinde bulunma yetkisini içeren özel yetkili vekaletname sureti.
Karşılıksız çek şikayeti süreleri ve zamanaşımı
Çek hukukunda süreler telafisi mümkün olmayan hak kayıplarını önlemek adına son derece katı kurallara bağlanmıştır. İcra ve İflas Kanunu’nun 347. maddesi gereğince, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde şikayet yoluna başvurulmalıdır. Çekin karşılıksız kaldığı tarih, yani bankanın çeke karşılıksız kaşesini bastığı an suçun işlendiği tarih kabul edilir. Hamil bizzat bankaya başvurmuşsa öğrenme tarihi de aynı gün gerçekleşmiş sayılır.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; hâkim tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır ve tarafların anlaşmasıyla uzatılamaz. Bir yıllık mutlak sürenin aşılması durumunda, hamil fiili sonradan öğrenmiş olsa dahi şikayet hakkını kaybeder. Cezai takibatın yanı sıra alacağın tahsili amacıyla başlatılacak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu için ise Türk Ticaret Kanunu m. 814 uyarınca üç yıllık zamanaşımı süresi geçerlidir. Bu süre ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.
| İşlem / Süre Türü | Kanuni Dayanak | Süre | Başlangıç Noktası |
|---|---|---|---|
| Banka İbraz Süresi (Aynı Şehir) | TTK m. 796 | 10 Gün | Çek üzerinde yazılı keşide tarihi |
| Banka İbraz Süresi (Farklı Şehir) | TTK m. 796 | 1 Ay | Çek üzerinde yazılı keşide tarihi |
| Öğrenmeden İtibaren Şikayet | İİK m. 347 | 3 Ay | Karşılıksız kaldığının öğrenildiği gün |
| Mutlak Şikayet Süresi | İİK m. 347 | 1 Yıl | Bankaya ibraz ve şerh düşüldüğü gün |
| Kambiyo Alacağı Zamanaşımı | TTK m. 814 | 3 Yıl | İbraz süresinin sona erdiği tarih |
İcra ceza mahkemesinde dava açıldıktan sonra dava zamanaşımı süreleri de devreye girer. Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümleri uyarınca karşılıksız çek suçlarında dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Yargılama sırasında verilecek adli para cezasının kesinleşmesinden sonra infaz aşamasında ise ceza zamanaşımı hükümleri uygulanır.
Adana’da karşılıksız çek davalarında yetkili merciler ve usul
Çek Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca karşılıksız çek şikayeti incelemesinde görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, hesap sahibinin yerleşim yeri veya şikayetçinin yerleşim yeri mahkemesidir. Uyuşmazlık kapsamında yetki alanı bu kurallara göre belirlenir ve ilgili merciye başvuru yapılır.
Yetki kuralı gereğince dosyanın açılacağı yargı çevresi Adana olduğunda, işlemler Adana adliyesi bünyesindeki icra ceza mahkemeleri nezdinde yürütülür. Şikayet dilekçesi doğrudan yetkili icra ceza mahkemesine verilebileceği gibi, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elektronik imzayla da gönderilebilir. Karşılıksız çek şikayetleri doğrudan cezai yaptırım hedeflediği için zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Ancak taraflar arasında çek bedelinin tahsiline ilişkin ticari alacak veya tazminat davaları açılacaksa, dava açılmadan önce Adana adliyesinde bulunan arabuluculuk bürosuna başvurulması kanuni bir zorunluluktur.
6 Şubat depremlerinin etkilediği iller arasında yer alan Adana yargı çevresinde, afet döneminde olağanüstü tedbirler kapsamında yayımlanan mevzuat hükümleriyle dava açma, icra takibi ve şikayet süreleri geçici olarak durdurulmuştur. O dönemde işlem görmüş evraklar açısından hak düşürücü süre hesaplaması yapılırken bu genel kanuni durma dönemlerinin dikkate alınması gerekmektedir; güncel uyuşmazlıklarda ise normal yasal süreler kesintisiz şekilde işlemeye devam etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çek bedeli kısmen ödenmişse kalan miktar için şikayet hakkı kullanılabilir mi?
Muhatap bankanın çek karşılığının bir kısmını ödemesi veya yasal garanti tutarını hamiline vermesi durumunda, ödenmeyen kalan bakiye yönünden şikayet hakkı aynen devam eder. Mahkeme, hükmedeceğe adli para cezasını çekin tamamen karşılıksız kalan miktarı üzerinden değil, ödenmemiş olan kısım üzerinden hesaplar.
Borçlu çek bedelini sonradan öderse ceza düşer mi?
Çek Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca sanık, yargılama aşamasında veya hüküm kesinleştikten sonra çek bedelini kanuni faiziyle birlikte tamamen öderse şikayet geri alınmış sayılır. Bu durumda mahkeme davanın düşmesine, hüküm verilmişse cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verir.
Şirket çeklerinde karşılıksız çek suçu nedeniyle kimler sorumlu tutulur?
Çek hesabı bir sermaye şirketi adına açılmışsa cezai sorumluluk doğrudan tüzel kişiliğe değil, şirketin çek düzenlemekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesine veya temsilcisine aittir. Yönetim organında böyle bir belirleme yapılmamışsa suç, yönetim organını oluşturan tüm gerçek kişi üyelerin sorumluluğunu doğurur.
İbraz süresi geçtikten sonra bankaya sunulan çek cezaya konu edilebilir mi?
İbraz süresi geçirildikten sonra bankaya sunulan bir çeke karşılıksızdır kaşesi vurulsa dahi bu işlem Çek Kanunu kapsamında cezai yaptırım doğurmaz. Bu senet kambiyo senedi vasfını kısmen yitirebileceğinden alacaklı yalnızca genel hükümlere veya ilamsız icra takibine başvurabilir.
Sonuç
Ticari yaşamın en önemli unsurlarından biri olan çeklerin ödenmemesi durumunda alacaklının korunması, sıkı usul şartlarına ve kanunda net olarak belirtilen sürelere riayet edilmesine bağlıdır. Karşılıksız kalan senede ilişkin hakların korunabilmesi için bankaya ibraz süreleri, 3 aylık öğrenme süresi ve 1 yıllık mutlak şikayet süresi hiçbir şekilde aksatılmamalıdır. Yetkili mahkemenin doğru tayini ve delillerin eksiksiz toplanması, yargılamanın hızlı bir biçimde sonuçlanarak çek düzenleme yasağı ve cezai kararların alınmasında belirleyici rol oynar.
Ticaret ve ceza hukukunun kesişiminde yer alan bu süreçlerde telafisi güç zararlar yaşamamak adına somut olayın özelliklerinin bir avukatla değerlendirilmesi tavsiye edilir. Avukatlar Türkiye’nin her ilindeki dosyaları takip edebildiğinden, bu tür uyuşmazlıklarda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan da hukuki destek alınabilir.
Büyük Hukuk Bürosu Hakkında
Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.
Çalışma Alanlarımız
- Ticaret ve İş Hukuku
- Şirketler Hukuku
- Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
- Aile Hukuku
- İnşaat Hukuku
- İcra ve İflas Hukuku
Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.
İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr
Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.






