Kahramanmaraş’taki borçlular için maaş haczi kesinti oranları
Türk İcra ve İflas Kanunu uyarınca borçlunun gelirinden uygulanabilecek maaş haczi kesinti oranları, kural olarak çalışanın almakta olduğu net ücretin en fazla dörtte biri (yüzde 25) kadardır. İlamlı veya ilamsız icra takiplerinde borçlunun rızası bulunmadığı sürece bu yasal tavan aşılamaz; ancak nafaka borçlarında aylık cari nafaka miktarının tamamı öncelikli olarak maaştan kesilir. Borçlunun icra takibi kesinleştikten sonra icra dairesine veya işverenine açıkça muvafakat vermesi hâlinde kesinti oranı artırılabilir, aksi yöndeki uygulamalar borçlunun asgari geçimini korumayı amaçlayan emredici kurallara aykırılık teşkil eder.
Düzenli bir işte çalışan ve hakkında icra takibi başlatılan kişilerin ekonomik varlıklarını sürdürebilmeleri ile alacaklının alacağına kavuşması arasındaki denge kanun koyucu tarafından kesin kurallarla tesis edilmiştir. Maaş ve ücret hacizlerinin sınırları, sıraya girme usulleri ve işverenin yasal sorumlulukları Kahramanmaraş’taki çalışanları, işverenleri ve alacaklı vekillerini doğrudan ilgilendirir. Yasal kesinti sınırlarının aşılması, ek ödemelerin haczi ve usulsüz işlemlere karşı başvurulacak kanun yollarının bilinmesi hak kayıplarının önüne geçer.
Maaş haczi kesinti oranları ve yasal dayanaklar
Borçluların ücretlerinden yapılacak kesintilerin çerçevesi temelde iki temel kanun ile çizilmiştir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 83. maddesi uyarınca; maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar borçlunun ve ailesinin geçinmesi için icra memuru tarafından lüzumlu görülen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz ve dörtte birinden fazlası haczedilemez. Yargı uygulamasında ve doktrinde, borçlunun geçim şartları gözetilerek bu oran azami sınır olarak kabul edilmekte ve borçlunun rızası yoksa net ücretin dörtte birini aşan kesintiler iptal edilmektedir. Kanun metinlerinin güncel hâline mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
İş hukuku boyutuyla meseleyi düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi de İcra ve İflas Kanunu ile tam bir paralellik gösterir. İlgili madde uyarınca işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Aynı maddede nafaka borcu alacaklılarının haklarının saklı olduğu açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla özel sektörde iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bakımından da asgari geçim teminatı kanunla korunmuştur.
Sosyal güvenlik aylıkları bakımından ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi uygulama alanı bulur. Bu düzenlemeye göre Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan gelir, aylık ve ödenekler; nafaka borçları ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kendi prim alacakları hariç olmak üzere borçlunun muvafakati bulunmadıkça haczedilemez. Takip kesinleşmeden veya icra dairesinden haciz bildirisi gelmeden önce verilen muvafakatler geçersiz sayılmaktadır. İcra daireleri işlemlerini Adalet Bakanlığı denetimi ve mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütür.
Farklı gelir türlerine göre maaş haczi kesinti oranları
Maaş haczinde temel matrah, çalışanın eline fiilen geçen net ücrettir. Net ücret belirlenirken brüt ücretten Sosyal Güvenlik Kurumu işçi primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintiler düşülür. Kalan tutar üzerinden hesaplama yapılır. Bireysel emeklilik kesintisi, sendika aidatı veya isteğe bağlı kesintiler yasal zorunluluk taşımadığından, bu kalemler net ücretten düşülmeden önce maaş haczi kesinti oranları uygulanır.
Ücretin eki niteliğinde olan prim, ikramiye, fazla mesai ücreti gibi ödemelerin haczi konusunda yasal ayrım mevcuttur. 4857 sayılı Kanun ve İcra ve İflas Kanunu kapsamında ikramiye, prim ve fazla çalışma ücreti gibi dönemsel ek ödemeler de “ücret” kavramına dâhil kabul edildiğinden, bu ödemelerden de kural olarak en fazla dörtte bir oranında kesinti yapılabilir. Ancak iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine “ücret eklerinin tamamı haczedilebilir” şeklinde önceden konulmuş şartlar geçersiz kabul edilmektedir.
Buna karşılık kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi iş ilişkisinin sona ermesine bağlı hak edişler ücret niteliğinde görülmez; bunlar birer tazminat alacağıdır. Dolayısıyla borçlunun işten ayrılması durumunda hesabına tahakkuk eden kıdem ve ihbar tazminatının tamamı, icra dosyasındaki borç miktarını aşmamak kaydıyla haczedilerek icra dairesine gönderilebilir; tazminatlarda dörtte bir sınırlaması geçerli değildir.
Nafaka alacakları ise yasal sınırların en önemli istisnasıdır. Türk Medeni Kanunu hükümlerine dayanan cari (aylık işlemekte olan) nafaka alacakları için İİK m. 83/2 gereğince dörtte bir sınırı uygulanmaz. Mahkeme ilamında hükmedilen aylık cari nafaka bedeli maaşın ne kadarına tekabül ederse etsin, tamamı kesilir. Borçlunun geçmiş dönemden birikmiş nafaka borçları bulunması hâlinde ise bu birikmiş kısım adi alacak statüsünde değerlendirilir ve cari nafaka kesildikten sonra kalan ücretten ancak dörtte bir oranında haczedilebilir.
Maaş haczi şartları ve kesintinin uygulanabilirliği
Bir borçlunun maaşından yasal kesinti yapılabilmesi belirli şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır:
- Borçlu aleyhine açılmış ilamlı veya ilamsız bir icra takibinin bulunması ve bu takibe ilişkin ödeme/icra emrinin borçluya usulüne uygun tebliğ edilmiş olması gerekir.
- Tebligatın ardından borçlunun kanuni süre içinde itiraz etmemesi veya itirazın mahkeme kararıyla kaldırılmış/iptal edilmiş olması, yani icra takibinin kesinleşmesi şarttır.
- Borçlunun Sosyal Güvenlik Kurumu veritabanında aktif olarak bir işverene bağlı çalıştığının tespit edilmesi gerekir.
- İcra dairesi tarafından borçlunun işverenine İİK m. 355 uyarınca resmî bir maaş haciz müzekkeresi gönderilmiş olması zorunludur.
Adım adım süreç
İcra dosyasından maaş haczi uygulanması ve paranın tahsili birbirini izleyen resmî adımlarla yürütülür:
- İcra takibinin kesinleşmesinden sonra alacaklı vekili icra dairesinden borçlunun işyerinin sorgulanmasını ve maaş haczi müzekkeresi yazılmasını talep eder.
- İcra müdürlüğü talebi kabul ederek borçlunun işverenine İİK m. 355 kapsamında maaş haciz bildirisini tebliğ eder.
- İşveren, müzekkerenin kendisine tebliğinden itibaren sekiz gün içinde icra dairesine cevap vermek ve borçlunun maaş durumunu bildirmekle yükümlüdür.
- İşveren, tebliği takip eden ilk maaş gününden itibaren yasal oran olan dörtte bir kesintiyi yaparak tutarı icra dairesinin resmî banka hesabına aktarır.
- Borç tamamen ödenip dosya infaz olana kadar her ay düzenli olarak kesinti yapılmaya ve icra hesabına yatırılmaya devam edilir.
- Dosya borcu, faiz ve masraflar tamamen ödendiğinde icra dairesi işverene haczin kaldırıldığına (fek yazısı) dair tebligat gönderir ve kesintiler sona erer.
Gerekli belgeler
Maaş haczi işlemleri, takibin yürütülmesi ve usulsüz kesintilere karşı yasal hakların aranması sürecinde somut olaya göre değişebilen şu belgeler incelenir:
- Kesinleşmiş icra takip dosyası fotokopisi veya Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) dosya kayıtları,
- İşverene tebliğ edilen icra müdürlüğü maaş haciz müzekkeresi tebliğ mazbatası,
- Kesintinin yapıldığı döneme ait ayrıntılı net ücret pusulaları (maaş bordroları),
- Öncelik iddiaları veya itirazlar mevcutsa aile mahkemesince verilmiş nafaka ilamı,
- Birden fazla haciz durumunda işverence icra müdürlüklerine verilen cevap yazıları ve haciz sırasını gösteren liste,
- Oran aşımı veya usulsüz kesinti hâlinde İcra Hukuk Mahkemesi’ne sunulacak şikâyet dilekçesi.
Süreler ve zamanaşımı
Maaş haczi sürecinde kanunda öngörülen sürelere riayet edilmesi taraflar ve işveren bakımından hak doğurucu veya hak düşürücü sonuçlar yaratır. İşveren, maaş haciz müzekkeresini tebliğ aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde durumu icra dairesine bildirmek zorundadır (İİK m. 356). Bu süre içinde cevap vermeyen veya kesinti yapmayan işveren, kesmekle yükümlü olduğu tutar kadar borçtan doğrudan doğruya sorumlu tutulur ve icra dairesi bu bedeli işverenden tahsil edebilir.
Maaşından yasal sınır olan dörtte birden fazla kesinti yapıldığını öğrenen borçlu çalışan, bu işlemin düzeltilmesi için İcra Hukuk Mahkemesi’ne şikâyet yoluna başvurabilir. İcra memurunun kanuna aykırı işlemleri genel olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 günlük süreye tâbidir (İİK m. 16/1). Bununla birlikte Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarında, borçlunun asgari geçim hakkını doğrudan zedeleyen ve emredici nitelikteki sınırlara aykırı yapılan kesintilerde şikâyetin süreye tâbi olmadığı, hakkın yerine getirilmemesi sebebiyle her zaman ileri sürülebileceği kabul edilmektedir.
İcra dosyasında alacaklının işlem yapmaması durumunda takibin düşmesine ilişkin bir yıllık süreler (İİK m. 78) bulunmakla birlikte, işyerinden düzenli maaş kesintisi yapıldığı ve dosyaya ödeme girdiği müddetçe icra takip dosyası zamanaşımına uğramaz veya işlemden kaldırılamaz.
| İşlem / Gelir Türü | Yasal Kesinti Oranı / Süre Sınırı | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Standart Net Ücret Haczi | En fazla 1/4 (Yüzde 25) | İİK m. 83, 4857 sayılı K. m. 35 |
| Aylık Cari Nafaka Borcu | Nafaka miktarının tamamı (Öncelikli) | İİK m. 83/2, TMK hükümleri |
| Kıdem ve İhbar Tazminatları | Borç tutarınca tamamı haczedilebilir | Yargı içtihatları (Tazminat niteliği) |
| İkramiye, Prim ve Fazla Mesai | En fazla 1/4 (Yüzde 25) | 4857 sayılı K. m. 35 |
| İşverenin Cevap Süresi | Tebliğden itibaren 8 gün | İİK m. 356 |
| Memur İşlemine Şikâyet Süresi | Öğrenmeden itibaren 7 gün (İstisnalar saklı) | İİK m. 16 |
Kahramanmaraş’ta icra takipleri ve maaş haczi işlemleri
Borçluların veya alacaklıların taraf olduğu icra takip işlemleri Kahramanmaraş İcra Daireleri nezdinde yürütülür. Yetkili icra dairesi kural olarak borçlunun yerleşim yeri veya takibe konu sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesidir. Maaş haczine ilişkin müzekkereler, borçlunun çalıştığı işyerinin merkezine veya şubesine bu daireler aracılığıyla tebliğ edilmektedir. İcra müdürlüğünün koyduğu haciz işlemine veya kesinti oranına yönelik şikâyetler ise takibin yürütüldüğü yerdeki Kahramanmaraş İcra Hukuk Mahkemesi’ne dilekçe verilerek yapılır.
6 Şubat depremleri sonrasında Kahramanmaraş genelinde yargı ve icra süreçlerine ilişkin sürelerin durdurulması ve geçici koruyucu tedbirler mevzuat kapsamında uygulanmıştır. Ancak bu geçici olağanüstü dönem uygulamaları sona ermiş olup güncel durumda icra takipleri, haciz müzekkereleri ve maaş kesintileri genel İcra ve İflas Kanunu hükümleri çerçevesinde olağan seyrinde yürütülmektedir. Borçluların veya işverenlerin hak kaybına uğramaması adına dosyadaki güncel durum UYAP Vatandaş veya Kurum Portalı üzerinden düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Birden fazla icra dosyası varsa maaş haczi kesinti oranları değişir mi?
Bir çalışan hakkında birden çok icra dosyasından haciz kararı gelse dahi maaş haczi kesinti oranları artırılmaz ve toplam kesinti yine net maaşın dörtte birini geçemez. İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi uyarınca hacizler sıraya konulur; işveren ilk sıradaki dosyanın borcu tamamen bitene kadar kesintiyi oraya aktarır, ilk dosya kapandıktan sonra ikinci sıradaki icra dosyasına kesinti yapmaya başlar. Bu kuralın tek istisnası cari nafaka borçlarıdır; cari nafaka diğer tüm hacizlerin önüne geçerek doğrudan kesilir.
Borçlu kendi rızasıyla maaşından daha yüksek oranda kesinti yapılmasını isteyebilir mi?
Borçlu çalışan icra takibi kesinleştikten sonra icra dairesine bizzat başvurarak veya yazılı dilekçe vererek maaşının dörtte birinden fazlasının kesilmesine rıza gösterebilir. Bu muvafakat icra takibinden sonra verildiği sürece hukuken geçerlidir ve işveren borçlunun bildirdiği bu yüksek oran üzerinden kesinti yapar. Ancak borcun doğumundan veya takibin kesinleşmesinden önce sözleşmelere konulan “maaşın tamamı haczedilebilir” şeklindeki feragat şartları yasal olarak geçersiz kabul edilmektedir.
Emekli olup aynı zamanda bir işyerinde çalışanların maaş haczi nasıl uygulanır?
Emekli maaşı 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi gereğince borçlunun açık muvafakati veya nafaka borcu olmadıkça haczedilemez. Ancak emekli bir kişi aynı zamanda bir şirkette veya işyerinde aktif olarak çalışıyorsa, çalıştığı işyerinden aldığı aktif işçilik ücreti genel hükümlere tâbidir. Bu durumda emekli maaşına dokunulamazken, işyerinden aldığı net maaşın dörtte biri oranında haciz kesintisi yapılması hukuka uygundur.
İşveren haciz müzekkeresine rağmen kesinti yapmazsa ne gibi yaptırımlarla karşılaşır?
İşveren, kendisine tebliğ edilen maaş haciz müzekkeresini uygulamak ve kesintileri icra veznesine yatırmakla kanunen yükümlüdür. Kesintiyi haksız yere yapmayan veya icra dairesine 8 gün içinde bildirimde bulunmayan işveren hakkında İİK m. 356 uyarınca işlem yapılır. İcra dairesi, kesilmesi gerekip de kesilmeyen tutarları işverenin şahsi malvarlığından ve banka hesaplarından ilamsız tahsil etme yetkisine sahiptir.
Sonuç
Kanun koyucu, alacaklının tahsilat hakkı ile borçlunun insanca yaşama hakkı arasındaki hassas dengeyi korumak üzere maaş haczi kesinti oranları için kesin tavanlar belirlemiştir. Borçlunun açık rızası bulunmadıkça net ücretin dörtte birinden fazla kesinti yapılması yasalara aykırı olup, usulsüz işlemler icra mahkemesine şikâyet yoluyla iptal ettirilebilir. Emekli maaşlarının istisnai rejimi, tazminatların farklı hukuki statüsü ve birden çok haciz durumundaki sıralama ilkeleri teknik hesaplama gerektiren konulardır. Bu nedenle maaş haczi süreçlerinde yapılacak işlemlerin ve itirazların somut durum özelinde bir avukatla değerlendirilmesi hak kayıplarını engeller. Avukatlar Türkiye’nin her ilindeki dosyaları takip edebildiğinden, bu tür uyuşmazlıklarda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan da hukuki destek alınabilir.
Büyük Hukuk Bürosu Hakkında
Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.
Çalışma Alanlarımız
- Ticaret ve İş Hukuku
- Şirketler Hukuku
- Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
- Aile Hukuku
- İnşaat Hukuku
- İcra ve İflas Hukuku
Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.
İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr
Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.







