Osmaniye'de 4 adımda işçi alacakları davası
|

Osmaniye’de 2 temel kira sözleşmesi fesih nedeni

Kira sözleşmesi fesih nedeni kavramı, Türk Borçlar Kanunu kapsamında sınırlı sayıda sayılan hallere dayanmakta olup konut ve çatılı işyeri kiralarında en yaygın uygulanan iki temel gerekçe; kiraya verenin samimi konut veya işyeri gereksinimi ile kiracının geçerli bir yazılı tahliye taahhüdü vermiş olmasıdır. Osmaniye sınırları içerisindeki kiralanan taşınmazlarda da taraflar arasındaki uyuşmazlıklar çoğunlukla bu iki hukuki nedene dayanmakta ve tahliye talepleri kanundaki özel usullere tabi kılınmaktadır. Kanunun aradığı bildirim sürelerine riayet edilmemesi veya hak düşürücü sürelerin kaçırılması durumunda, söz konusu fesih nedenine dayanılarak dava açılması hukuken mümkün olmamaktadır.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında mülkiyet hakkının sağladığı tasarruf yetkisi ile kiracının barınma ve ticari faaliyetini sürdürme menfaati kanun koyucu tarafından titizlikle dengelenmiştir. Bu rehberde, mülk sahiplerinin taşınmazlarını yasal sınırlar dahilinde tahliye ettirebilmeleri ve kiracıların haksız fesih taleplerine karşı hukuki haklarını koruyabilmeleri adına en çok başvurulan iki ana fesih sebebi derinlemesine incelenmektedir.

Yasal dayanak ve ilgili kanun maddeleri

Kira ilişkilerinin sona erdirilmesine ilişkin temel kurallar, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) “Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Sözleşmenin Sona Ermesi” başlıklı ayrımında düzenlenmiştir. Kanun koyucu, genel kira hükümlerinden farklı olarak konut ve çatılı işyerlerinde kiracıyı koruma gayesi gütmüş ve sözleşmenin kiraya veren tarafından feshini belirli sınırlı sebeplere bağlamıştır. Yürürlükteki yasal mevzuat hükümlerinin güncel tam metinlerine mevzuat.gov.tr adresi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Kiraya verenin gereksinimi nedeniyle fesih (TBK m. 350 ve m. 351)

Türk Borçlar Kanunu’nun 350. maddesinin birinci fıkrası, kiraya verenin; kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut ya da işyeri gereksinimi doğması halinde kira sözleşmesini dava yoluyla feshedebileceğini hükme bağlar. Taşınmazın sonradan el değiştirmesi halinde ise yeni malikin gereksinimi aynı Kanun’un 351. maddesinde düzenlenmiştir. Yargı uygulamasında bu gerekçenin geçerli sayılabilmesi için öne sürülen ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması şart koşulmaktadır; henüz doğmamış, ileride gerçekleşmesi muhtemel veya geçici ihtiyaçlar bu fesih sebebi kapsamında kabul edilmemektedir.

Yazılı tahliye taahhüdü nedeniyle fesih (TBK m. 352/1)

Kira sözleşmesinin kiracıdan kaynaklanan sebeplerle feshini düzenleyen TBK m. 352/1 uyarınca, kiracı kiralananın teslim edilmesinden sonra, belirlenen bir tarihte taşınmazı boşaltacağını yazılı olarak üstlenmişse, kiraya veren bu taahhüde dayanarak sözleşmeyi feshedebilir. Tahliye taahhüdü, kira sözleşmesi kurulduktan ve kiralananın zilyetliği kiracıya devredildikten sonra verilmelidir. Kira sözleşmesiyle aynı anda veya baskı altında imzalattırılan taahhütlerin geçerliliği yargı kararlarında sıkı şekil şartlarına tabi tutulmaktadır.

Dava şartı arabuluculuk düzenlemesi

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında, kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye ve kira tespit davaları için dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması zorunlu dava şartı haline getirilmiştir. Tarafların anlaşamaması halinde düzenlenen arabuluculuk son tutanağı, açılacak tahliye davasının zorunlu bir usul şartını teşkil eder.

İki temel kira sözleşmesi fesih nedeni için aranan şartlar

Her iki fesih yolunun işletilebilmesi, kanunun aradığı maddi ve şekli unsurların eksiksiz olarak mevcut olmasına bağlıdır. Şartların varlığı her somut uyuşmazlığın kendi dinamikleri içerisinde değerlendirilir.

Gereksinim (ihtiyaç) nedeniyle feshin başlıca şartları şunlardır:

  • İhtiyaç sahibinin kanunda sayılan kişilerden olması: Konut veya işyeri ihtiyacının kiraya verenin bizzat kendisi, eşi, altsoyu (çocukları, torunları), üstsoyu (anne, babası) ya da kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişilere ait olması gerekir. Kardeş veya yeğen gibi hısımların ihtiyacı kural olarak bu kapsama dahil edilmez.
  • İhtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması: Mülk sahibinin kiracıyı çıkarıp evi daha yüksek bedelle başkasına kiralamak istemesi gibi durumlar samimi kabul edilmez. Örneğin mülk sahibinin kendi oturduğu evden tahliye tehdidi altında bulunması veya sağlık koşulları nedeniyle asansörlü bir kata taşınma zorunluluğu samimi ihtiyaç göstergesi sayılabilir.
  • Yeniden kiralama yasağı kuralına riayet: TBK m. 355 uyarınca, gereksinim nedeniyle taşınmazın tahliyesi sağlandıktan sonra haklı bir sebep olmaksızın taşınmaz üç yıl geçmedikçe eski kiracıdan başkasına kiralanamaz; aksi takdirde eski kiracıya tazminat ödeme yükümlülüğü doğar.

Yazılı tahliye taahhüdüne dayalı feshin temel geçerlilik şartları şunlardır:

  • Yazılı şekil şartı: Tahliye taahhüdünün adi yazılı şekilde veya noterlikçe düzenlenmiş olması zorunludur; sözlü tahliye vaatleri hukuki sonuç doğurmaz.
  • İmza yetkisi ve serbest irade: Taahhütname kiracı tarafından bizzat veya yetkili temsilcisi marifetiyle imzalanmış olmalıdır. Birden fazla kiracı varsa taahhüdün tüm kiracılar tarafından imzalanması gerekir.
  • Düzenleme ve tahliye tarihlerinin bulunması: Belgede taahhüdün verildiği düzenleme tarihi ile taşınmazın boşaltılacağı tahliye tarihinin açıkça gösterilmesi şarttır. Taahhüdün kira sözleşmesi imza tarihinden sonraki bir tarihte tanzim edilmiş olması geçerliliğin ön koşuludur.

Her bir kira sözleşmesi fesih nedeni bakımından adım adım süreç

Kira sözleşmesinin kanuna uygun şekilde sona erdirilmesi ve tahliyenin yasal zeminde gerçekleştirilmesi belirli usul basamaklarının sırayla takip edilmesini gerektirir.

  1. Fesih iradesinin tespiti ve muhataba noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi: Kiraya veren, sözleşme süresinin bitiminden önce gereksinim durumunu bildiren veya tahliye taahhüdüne uyulmasını talep eden noter onaylı ihtarnamesini kiracıya tebliğ ettirir.
  2. Zorunlu arabuluculuk bürosuna başvuru yapılması: Kanuni süreler içinde kiracı tahliyeyi gerçekleştirmezse, yetkili adliyede bulunan arabuluculuk bürosuna başvurularak uyuşmazlığın çözümü için resmi süreç başlatılır.
  3. Arabuluculuk müzakerelerinin yürütülmesi ve tutanak düzenlenmesi: Taraflar arabulucu nezaretinde bir araya gelerek tahliye tarihi veya koşulları üzerinde uzlaşmaya çalışır; uzlaşma sağlanamazsa anlaşamama yönünde son tutanak tanzim edilir.
  4. Yetkili Sulh Hukuk Mahkemesinde tahliye davasının açılması: Arabuluculuk son tutanağı ile birlikte hak düşürücü süre geçirilmeden görevli mahkemeye dava dilekçesi sunulur ya da tahliye taahhüdü için icra takibi yoluna başvurulur.
  5. Yargılama safhası ve delillerin incelenmesi: Mahkeme, tarafların sunduğu delilleri, tanık beyanlarını, taahhütnamenin sıhhatini veya ihtiyacın samimiyetini araştırarak kararını verir.
  6. Kararın kesinleşmesi veya ilamlı icra yoluyla taşınmazın boşaltılması: Mahkemenin tahliye kararı vermesiyle birlikte icra dairesi vasıtasıyla tahliye işlemi fiilen gerçekleştirilir.

Gerekli belgeler

Tahliye davalarında ispat yükü kiraya veren üzerinde olduğundan, dava dosyasına sunulacak evraklar büyük ehemmiyet taşır. Uyuşmazlığın niteliğine göre mahkemeye ibraz edilmesi gereken belgeler şunlardır:

  • Taraflar arasında akdedilmiş geçerli kira sözleşmesinin aslı veya onaylı sureti,
  • Kiralanan taşınmaza ait tapu kaydı veya malik olunduğunu gösterir resmi senet,
  • Tahliye taahhüdüne dayanılıyorsa, düzenleme ve tahliye tarihlerini içeren ıslak imzalı yazılı tahliye taahhütnamesi,
  • Kiracıya keşide edilen noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhini içerir tebligat parçası,
  • Dava şartı gereği arabuluculuk görüşmelerinin anlaşamama ile sonuçlandığını gösteren ıslak imzalı arabuluculuk son tutanağı,
  • İhtiyaç iddiasını somutlaştıran destekleyici belgeler (örneğin mülk sahibinin tayin yazısı, sağlık kurulu raporu, evlenme hazırlığı belgeleri veya kirada oturduğunu kanıtlayan kira dekontları).

Somut olayın özelliğine, tarafların ileri sürdüğü itirazlara ve taşınmazın hukuki durumuna göre mahkemece talep edilecek belgeler değişiklik gösterebilir.

Süreler ve zamanaşımı

Kira hukukunda süreler kamu düzenine ilişkin olup çoğunlukla hak düşürücü niteliktedir. Belirlenen yasal süreler kaçırıldığında aynı döneme ilişkin olarak ilgili kira sözleşmesi fesih nedeni ileri sürülerek dava açılamaz.

TBK m. 350 uyarınca ihtiyaç sebebiyle açılacak tahliye davaları, belirli süreli sözleşmelerde sürenin bitiminden, belirsiz süreli sözleşmelerde ise fesih dönemi ve bildirim sürelerine uyularak belirlenecek tarihten itibaren bir ay içinde açılmalıdır. Ancak sözleşme süresi bitmeden kiracıya dava açılacağına ilişkin yazılı bir ihtar gönderilmişse, dava açma hakkı bir sonraki kira yılı sonuna kadar uzar (TBK m. 353).

Yazılı tahliye taahhüdüne dayalı fesihlerde ise kiraya veren, taahhüt edilen tahliye tarihinden itibaren bir ay içinde icraya başvurmak veya Sulh Hukuk Mahkemesinde tahliye davası açmak zorundadır. Bu bir aylık süre hak düşürücü süre olup re’sen dikkate alınır.

Fesih NedeniBildirim / İhtar ŞartıYasal Dava Açma SüresiHukuki Sonuç
Konut / İşyeri Gereksinimi (TBK m. 350)Dönem sonundan önce ihtarname gönderilmesi süreyi korurKira süresinin bitiminden itibaren 1 ay (ihtar varsa uzayan kira yılı sonu)Süre geçerse o dönem için fesih hakkı düşer
Yeni Malikin Gereksinimi (TBK m. 351)İktisaptan itibaren 1 ay içinde yazılı bildirimİktisaptan itibaren 6 ay sonra dava açılabilirSüresinde bildirim yapılmazsa eski malikin süresi beklenir
Yazılı Tahliye Taahhüdü (TBK m. 352/1)Dava öncesi ihtarname zorunlu değil ancak faydalıdırTaahhüt edilen tarihten itibaren kesin 1 ay1 ay içinde işlem yapılmazsa taahhüt hükümsüz kalır

Osmaniye’de kira uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme ve arabuluculuk süreci

Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkili olmadığı hallerde dahi, kira sözleşmesinin ifa yeri veya kiralananın bulunduğu yer yargı çevresi yetkili kabul edilir. Dolayısıyla Osmaniye sınırları dahilinde bulunan bir gayrimenkulün tahliyesine ilişkin dava, Osmaniye Adliyesi nezdinde faaliyet gösteren görevli Osmaniye Sulh Hukuk Mahkemesinde açılır. Ancak dava açılmadan önce ilk adım olarak yine Osmaniye Adliyesi bünyesindeki Arabuluculuk Bürosuna başvuru yapılması yasal zorunluluktur.

6 Şubat depremlerinden etkilenen şehirler arasında yer alan Osmaniye’de meydana gelen yapı hasarları, kira sözleşmelerinin feshi ve devamı hususunda özel hukuki değerlendirmeleri beraberinde getirmiştir. Deprem neticesinde yıkılan veya ağır hasarlı olduğu resmi kurumlarca tespit edilen binalarda, kira konusu taşınmaz yok olduğundan kira sözleşmeleri Türk Borçlar Kanunu’nun 136. maddesinde düzenlenen “kusursuz ifa imkânsızlığı” ilkesi uyarınca kendiliğinden sona ermektedir. Buna karşılık, orta veya az hasarlı yapıların güçlendirilmesi veya onarımı amacıyla tahliyesi gerektiğinde, genel fesih nedenlerinden olan imar ve ihya amaçlı esaslı onarım hükümleri (TBK m. 350/2) gündeme gelmekte, bu durumdaki sözleşmeler mülk sahibinin tek taraflı iradesiyle keyfi biçimde feshedilememektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kiracının kirayı düzenli ödüyor olması ihtiyaç sebebiyle tahliyeyi engeller mi?

Kira bedellerinin eksiksiz ve gününde ödenmesi kiracının kanuni borcunu yerine getirdiğini gösterir ancak kiraya verenin samimi konut veya işyeri ihtiyacına dayalı fesih hakkını engellemez. Mülk sahibi yasal şartları taşıyan gerçek bir gereksinimi olduğunu ispatladığı takdirde, kira ödemeleri düzenli olsa dahi mahkeme tahliye kararı verebilir.

Kira sözleşmesiyle aynı gün imzalanan tahliye taahhütnamesi geçerli midir?

Kira sözleşmesinin kurulması esnasında veya sözleşmeyle aynı gün kiracıdan alınan tahliye taahhütleri, yargı uygulamasında kiracının serbest iradesine dayanmadığı gerekçesiyle geçersiz sayılmaktadır. Taahhütnamenin hukuken geçerli olabilmesi için kiralananın kiracıya fiilen tesliminden sonraki bir tarihte tanzim edilmiş olması gerekir.

İhtiyaç nedeniyle tahliye edilen taşınmaz hemen başka birine kiralanabilir mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 355. maddesi uyarınca, kiraya veren ihtiyaç gerekçesiyle tahliyesini sağladığı konut veya işyerini, haklı bir sebep olmaksızın üç yıl geçmedikçe eski kiracısından başkasına kiralayamaz. Bu yasağa aykırı davranılması halinde mülk sahibi, eski kiracısına son kira yılında ödenmiş olan bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat ödemekle yükümlü tutulur.

Tahliye davası devam ederken kira bedelleri nasıl ödenmelidir?

Dava sürecinin devam etmesi kira ilişkisini derhal sona erdirmez; kiracı taşınmazı fiilen tahliye edip anahtarı usulüne uygun teslim edene kadar kira bedellerini sözleşme şartlarına göre ödemekle yükümlüdür. Ödemelerin aksatılması durumunda kiraya veren temerrüt nedeniyle ayrı bir fesih ve takip süreci başlatma hakkına sahip olur.

Sonuç

Konut ve çatılı işyeri uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan kira sözleşmesi fesih nedeni türleri; kanunun sınırlarını çizdiği samimi gereksinim durumu ile usulüne uygun tanzim edilmiş yazılı tahliye taahhüdüdür. Her iki yolda da kanuni ihbar süreleri, dava açma süreleri ve zorunlu arabuluculuk basamağı davanın esasına girilmeden önce incelenen usuli şartlardır. Hak kaybına uğramamak, usul hataları nedeniyle davaların reddedilmesini önlemek ve süreci kanuni çerçevede yürütmek adına somut olayın şartları bir avukatla değerlendirilmelidir. Avukatlar Türkiye’nin her ilindeki adli süreçleri ve dosyaları takip edebildiğinden, bu tür uyuşmazlıklarda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan da hukuki destek alınabilir.


Büyük Hukuk Bürosu Hakkında

Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.

Çalışma Alanlarımız

  • Ticaret ve İş Hukuku
  • Şirketler Hukuku
  • Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
  • Aile Hukuku
  • İnşaat Hukuku
  • İcra ve İflas Hukuku

Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.

İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir