Uzlaşmaya tabi suçlar hangileridir?
Uzlaşmaya tabi suçlar, kanunun açıkça belirlediği çerçevede, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin bağımsız bir uzlaştırmacı gözetiminde anlaşarak ceza uyuşmazlığını mahkeme kararına gerek kalmaksızın barışçıl yolla sonlandırmasına imkân tanıyan eylemlerdir. Bu kapsamdaki suç tiplerinde tarafların edimli ya da edimsiz olarak uzlaşması halinde, soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davası açılmışsa düşme kararı verilmektedir. Onarıcı adalet anlayışına dayanan bu mekanizma, mağdurun uğradığı zararın süratle giderilmesini ve failin topluma yeniden kazandırılmasını amaçlamaktadır.
Ceza soruşturması ya da kovuşturmasıyla karşı karşıya kalan bireyler, uzun süren yargılama safhaları yerine uzlaştırma kurumuna başvurarak hukuki uyuşmazlığı kalıcı şekilde çözüme kavuşturabilir. Gaziantep genelinde adli mercilere intikal eden ve bu kapsama dahil olan ceza dosyalarında, tarafların yasal hak ve yükümlülüklerini eksiksiz bilmesi telafisi imkânsız hak kayıplarını önlemektedir. Ceza uyuşmazlıklarının çözümünde merkezi bir rol üstlenen uzlaştırma sürecinin şartları, suç tipleri, yasal başvuru adımları ve sonuçları aşağıda kapsamlı şekilde incelenmiştir.
Uzlaşmaya tabi suçlar ve yasal dayanak
Ceza adalet sisteminde uzlaştırma kurumu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 253, 254 ve 255 hükümleri ile Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenmiştir. Yürürlükteki mevzuat hükümlerinin güncel ve tam metnine mevzuat.gov.tr resmî portalı üzerinden erişim sağlanması mümkündür; sistemin idari işleyişi ise Adalet Bakanlığı bünyesinde bulunan Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından denetlenmektedir. CMK madde 253 uyarınca kural olarak soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabi olan fiiller ile kanunda tek tek sayılan katalog suçlar uzlaşmaya tabi suçlar olarak kabul edilir.
Şikâyete Bağlı Suçlar Açısından Kapsam
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) veya diğer özel ceza kanunlarında yer alan ve soruşturulması mağdurun şikâyetine bağlanmış olan suçlar, kanunda aksi açıkça belirtilmedikçe uzlaştırma kapsamındadır. Ancak bu kuralın istisnaları mevcuttur. CMK m. 253/3 gereğince, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa dahi, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlarda (örneğin cinsel taciz suçu) uzlaştırma hükümleri kesinlikle uygulanmaz. Ayrıca şikâyete bağlı suç, uzlaştırma kapsamına girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaştırma yoluna gidilemez.
Şikâyete Bağlı Olmayan Katalog Suçlar
CMK madde 253/1-b bendi uyarınca, soruşturulması şikâyete bağlı olmasa dahi kanun koyucu tarafından kamu menfaati ve onarıcı adalet dengesi gözetilerek katalog halinde uzlaştırmaya dahil edilen fiiller bulunmaktadır. Bu kapsamda yer alan başlıca TCK maddeleri şunlardır:
- Kasten yaralama suçunun basit tıbbi müdahale ile giderilebilen halleri (TCK m. 86/1, 86/2) ile ihmali davranışla kasten yaralama (TCK m. 88),
- Taksirle yaralama suçu (TCK m. 89),
- Tehdit suçu (TCK m. 106/1),
- Konut dokunulmazlığının ihlali suçu (TCK m. 116),
- İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu (TCK m. 117/1 ve m. 119/1-c),
- Hırsızlık suçu (TCK m. 141) ile suçun paydaş veya elbirliği ile mülkiyet ilişkisi doğuran halleri gibi daha az cezayı gerektiren nitelikli halleri (TCK m. 144),
- Dolandırıcılık suçu (TCK m. 157),
- Güveni kötüye kullanma suçu (TCK m. 155),
- Bedelsiz senedi kullanma suçu (TCK m. 156),
- Mala zarar verme suçu (TCK m. 151/1-2) ve nitelikli mala zarar vermenin belirli halleri (TCK m. 152),
- İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu (TCK m. 153),
- Hakkı olmayan yere tecavüz suçu (TCK m. 154/1),
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu (TCK m. 123),
- Haberleşmenin gizliliğini ihlal (TCK m. 132/1-2-3), kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (TCK m. 133/1-2) ile özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (TCK m. 134/1-2),
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu (TCK m. 234),
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması suçu (TCK m. 239/1-2-3).
Suça Sürüklenen Çocuklar Bakımından Kapsam
Fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış olan suça sürüklenen çocuklar bakımından uzlaştırma kapsamı çok daha geniş tutulmuştur. CMK m. 253/1-c bendi uyarınca, mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar tarafından işlenen ve kanundaki cezasının üst sınırı üç yılı aşmayan hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar uzlaştırma kapsamına girmektedir. Bu düzenleme, suça sürüklenen çocukların cezaevi ortamından uzak tutularak topluma kazandırılmasını temin etmeyi hedefler.
Uzlaşmaya tabi suçlar için aranan şartlar ve taraflar
Bir ceza uyuşmazlığının uzlaştırma bürosuna gönderilebilmesi için yalnızca fiilin kanunda sayılan suçlardan biri olması yeterli değildir; mevzuatın öngördüğü belirli usul ve esasa ilişkin şartların bir arada bulunması gerekir. İlk olarak soruşturma evresinde, toplanan delillere göre şüpheli hakkında kamu davası açmaya yetecek düzeyde yeterli şüphenin bulunması şarttır. Delil yetersizliği veya suçun yasal unsurlarının oluşmaması halinde savcılık doğrudan kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermek zorundadır; yeterli şüphe yokken dosya uzlaştırmaya tevdi edilemez.
İkinci temel koşul, fiilin uzlaşma engellerinden birine çarpmamasıdır. CMK m. 253/3 gereğince, uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması durumunda uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Örneğin failin, mağdura karşı hem uzlaşmaya tabi olan basit kasten yaralama hem de uzlaşmaya tabi olmayan yağma veya nitelikli hürriyetten yoksun kılma suçunu aynı eylem bütünlüğü içinde işlemesi halinde, dosya yaralama suçu yönünden de uzlaştırmaya gönderilemez.
Uzlaştırma müzakerelerinde tarafların özgür iradeleriyle hareket etmesi, uzlaşmaya tabi suçlar açısından temel bir zorunluluktur. Sürece şüpheli, sanık, mağdur, suçtan zarar gören ile bu kişilerin kanuni temsilcileri veya özel yetki verilmiş vekilleri katılabilir. Şüpheli veya mağdurun ayırt etme gücünün bulunmaması durumunda kanuni temsilcilerin onayı aranır. Tarafların herhangi bir baskı, tehdit, cebir veya aldatma altında kalmadan özgür iradeleriyle mutabakata varmaları uzlaşmanın geçerliliği için asli unsurdur.
Adım adım süreç
Uzlaştırma prosedürü, yargısal sürecin belirli evrelerinde resen başlatılan ve sıkı usul kurallarına bağlı olan bir yoldur. Süreç şu aşamalar üzerinden ilerler:
- Cumhuriyet savcısı veya mahkeme, dosyadaki delilleri inceleyerek fiilin uzlaştırmaya tabi olduğunu ve dava açmaya yeterli şüphe bulunduğunu tespit ettiğinde dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
- Uzlaştırma Bürosu büro personeli veya kayıtlı uzlaştırmacı listesinden tarafsız ve bağımsız bir uzlaştırmacı atar ve dosyadaki bilgi ve belgeleri uzlaştırmacıya tevdi eder.
- Uzlaştırmacı, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur; teklif taraflara bizzat veya usulüne uygun tebligat yoluyla ulaştırılır.
- Tarafların teklifi kabul etmesi halinde uzlaştırmacı tarafsız bir mekânda müzakereleri yürütür; görüşmeler yüz yüze yapılabileceği gibi sesli ve görüntülü iletişim araçlarıyla da gerçekleştirilebilir.
- Görüşmeler sonucunda taraflar bir edim üzerinde anlaşırlarsa veya edimsiz olarak el sıkışırlarsa, uzlaştırmacı durumu tutanağa bağlar ve ayrıntılı bir uzlaştırma raporu düzenler.
- Düzenlenen rapor Cumhuriyet savcısının veya hâkimin onayına sunulur; savcılık veya mahkeme anlaşmanın hukuka ve ahlaka uygunluğunu denetleyerek raporu onaylar.
- Onaylanan rapor doğrultusunda soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava aşamasında ise kamu davasının düşmesine karar verilir.
Gerekli belgeler
Uzlaştırma sürecinde ibraz edilmesi gereken belgeler olayın niteliğine, uyuşmazlığın taraflarına ve talep edilen edimin içeriğine göre değişiklik göstermektedir. Süreç boyunca sıklıkla ihtiyaç duyulan temel belgeler şunlardır:
- Taraflara ait resmî kimlik belgesi, pasaport veya avukat kimliği fotokopisi,
- Taraf vekillerinin veya müdafilerinin süreci takip etmesi halinde, vekâletnamede uzlaştırma yoluna başvurma ve uzlaşmayı kabul veya ret yetkisini içeren açık özel yetki şerhi,
- Tüzel kişilerin mağdur olduğu durumlarda imza sirküleri, temsil belgesi ve yetkili organ kararı sureti,
- Maddi zararın varlığı halinde fatura, serbest meslek makbuzu, tamir ve tadilat fişleri, ekspertiz raporları veya banka dekontları gibi zararın miktarını tevsik eden kayıtlar,
- Yaralama suçlarında tedavi giderleri, geçici veya kalıcı iş göremezlik durumunu ve maluliyeti gösteren hastane epikriz raporları ile doktor reçeteleri,
- Edimin yerine getirildiğini gösteren banka dekontu, bağış makbuzu, noter taahhütnamesi veya taraflarca imzalanmış ibraname evrakı,
- Uzlaştırmacı tarafından hazırlanan onaylı Uzlaştırma Teklif Formu ve Uzlaştırma Raporu.
Süreler ve zamanaşımı
Uzlaştırma sürecinin sağlıklı işlemesi ve ceza yargılamasının makul sürede tamamlanması amacıyla CMK m. 253 bünyesinde kesin hak düşürücü ve düzenleyici süreler öngörülmüştür. Uzlaştırmacı, görevlendirme kararının kendisine tebliğinden itibaren teklif formunu taraflara ulaştırmakla yükümlüdür. Uzlaşma teklifinde bulunulan taraf, tebliğ tarihinden itibaren üç gün içinde teklife ilişkin kararını bildirmek zorundadır. Bu üç günlük süre içerisinde herhangi bir cevap verilmediği takdirde uzlaşma teklifi kanunen reddedilmiş sayılır.
Uzlaştırmacı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini tamamlayarak raporunu büroya sunmalıdır. Ancak karmaşık nitelikteki dosyalarda veya müzakerelerin devam etmesi gerekçesiyle talep edilmesi halinde, bu süre Cumhuriyet savcısı ya da ilgili mahkeme tarafından her defasında en çok yirmi gün olmak üzere uzatılabilir. Yasal olarak tanınan bu ek sürelerin toplamı yirmi günü geçemez; dolayısıyla uzlaştırma süresi azami elli günde neticelendirilmelidir.
Süreç boyunca zamanaşımının durması taraflar açısından en önemli hukuki teminatlardan biridir. Dosyanın uzlaştırmacıya tevdi edildiği tarihten, uzlaştırma raporunun Cumhuriyet savcılığına veya mahkemeye teslim edildiği tarihe kadar geçen süre boyunca CMK m. 253/21 gereğince hem dava zamanaşımı hem de şikâyet süresi işlemez. Kararlaştırılan edimin ifa edilmesiyle birlikte uzlaşmaya tabi suçlar neticesinde açılan soruşturma takipsizlikle, kamu davası ise düşme kararıyla sonuçlanır.
| İşlem / Süre Türü | Yasal Süre | Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
| Uzlaşma Teklifine Cevap Süresi | 3 Gün | Süre içinde cevap verilmezse uzlaşma teklifi reddedilmiş sayılır. |
| Uzlaştırmacının Temel Görev Süresi | 30 Gün | Raporun hazırlanıp uzlaştırma bürosuna teslim edilmesi gereken standart süredir. |
| Yasal Ek Süre | En fazla 20 Gün | Gerekçeli talep üzerine savcılık veya mahkemece yalnızca bir kez verilebilir. |
| Dava ve Şikâyet Zamanaşımı | Görüşme Süresince Durur | Dosyanın uzlaştırmacıya verilmesinden raporun teslimine kadar zamanaşımı işlemez. |
| Edimin Taksitle İfası Süresi | Azami Zamanaşımı Sınırı | Taksitli edimlerde zamanaşımı süresince kamu davasının açılmasının ertelenmesi uygulanır. |
Gaziantep’te başvuru ve yetkili mahkeme
Gaziantep yargı çevresi içerisinde uzlaştırma işlemleri, suçun işlendiği yer veya soruşturmanın yürütüldüğü adli yargı teşkilatı nezdinde işletilir. Soruşturma evresinde bulunan ceza dosyaları bakımından Gaziantep Adliyesi bünyesinde faaliyet gösteren Uzlaştırma Bürosu görevlidir. Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısının hazırladığı tevdi kararı doğrudan bu büroya iletilir ve uzlaştırmacı ataması Gaziantep Uzlaştırma Bürosu tarafından gerçekleştirilir.
Ceza davasının açılmış olduğu kovuşturma evresinde ise davanın görüldüğü Gaziantep Adliyesi Asliye Ceza Mahkemesi veya Ağır Ceza Mahkemesi görevlidir. Mahkeme, suç vasfının değişmesi veya kanun değişikliği gibi nedenlerle fiilin uzlaşma kapsamında kaldığını tespit ederse, yargılamayı erteleyerek dosyanın Gaziantep Uzlaştırma Bürosuna gönderilmesine karar verir. Taraflar, Gaziantep Adliyesindeki ilgili mahkeme kalemi veya uzlaştırma bürosu aracılığıyla dosya numarası üzerinden işlemlerini takip edebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzlaşma sağlandıktan sonra mağdur aynı olay nedeniyle hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilir mi?
Uzlaşmanın taraflar arasında tam olarak gerçekleşmesi ve uzlaştırma raporunun savcı veya mahkeme tarafından onaylanması durumunda, CMK m. 253/19 uyarınca mağdur aynı fiilden dolayı hukuk mahkemelerinde ayrıca maddi veya manevi tazminat davası açamaz. Önceden açılmış bir tazminat davası mevcutsa, uzlaşmanın sağlanmasıyla birlikte davadan feragat edilmiş kabul edilir. Bu nedenle mağdurun uzlaşma müzakerelerinde tazminat taleplerini edim kalemleri içerisine eksiksiz dahil etmesi gerekmektedir.
Uzlaşma teklifini kabul etmek veya görüşmelere katılmak suçu itiraf etmek anlamına gelir mi?
Uzlaşma teklifini kabul etmek, müzakerelere iştirak etmek veya edim teklifinde bulunmak ceza muhakemesinde suçu ikrar etmek veya suçluluğu kabul etmek anlamına gelmez. Kanun koyucu, kişilerin barışçıl yollarla anlaşmasını teşvik etmek amacıyla bu sürecin ceza yargılamasındaki aleyhe sonuçlarını bertaraf etmiştir. Müzakere masasında anlaşma sağlanamaması halinde, bu durum şüpheli veya sanığın aleyhine bir delil veya kusur karinesi olarak değerlendirilemez.
Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan beyanlar ceza davasında delil olarak kullanılabilir mi?
CMK m. 253/20 uyarınca uzlaştırma müzakereleri gizlilik ilkesine tabidir ve bu süreçte tarafların dile getirdiği hiçbir beyan, kabul veya açıklama ceza soruşturmasında veya mahkemedeki davada delil olarak kullanılamaz. Görüşmeler esnasında tarafların kendilerini rahat ifade edebilmeleri adına uzlaştırmacı da dahil olmak üzere sürece katılan herkes sır saklama yükümlülüğü altındadır. Anlaşma sağlanamadığı takdirde dava dosyası, uzlaştırma safhasındaki diyaloglardan tamamen bağımsız biçimde yürütülür.
Şüpheli veya sanık uzlaştırma raporunda taahhüt ettiği edimi yerine getirmezse ne olur?
Edimin defaten yerine getirilmemesi veya kararlaştırılan taksitlerin aksatılması durumunda, soruşturma evresinde kamu davası açılmasının ertelenmesi kararı kaldırılarak derhal kamu davası açılır. Kovuşturma evresinde ise davanın düşmesi kararı verilmez, yargılamaya kaldığı yerden devam edilerek fail hakkında hüküm kurulur. Ayrıca usulüne uygun onaylanan uzlaştırma raporları, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu madde 38 uyarınca ilam mahiyetini haiz belge sayıldığından, mağdur icra dairesi aracılığıyla ilamlı icra takibi başlatarak edimin tahsilini talep edebilir.
Sonuç
Fail ile mağdur arasındaki uyuşmazlığı barışçıl yöntemlerle sonlandıran uzlaşmaya tabi suçlar, hem ceza yargılamasının iş yükünü hafifletmekte hem de mağdurun maddi ve manevi zararının hızlıca giderilmesini sağlamaktadır. Süreç, şüpheli açısından adli sicil kaydına herhangi bir mahkûmiyet şerhi işlenmeksizin davanın kapanması, mağdur açısından ise uzun yıllar sürebilecek tazminat süreçlerine girmeden haklarının doğrudan karşılanması avantajını doğurur. Ancak teklife yanıt sürelerinin darlığı, edim şartlarının belirlenmesi ve imzalanan tutanakların ilam niteliği taşıması gibi teknik hususlar ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Olası hak kayıplarının önüne geçebilmek adına dosyanın somut şartlarının bir ceza avukatıyla değerlendirilmesi tavsiye edilir; bu kapsamda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan hukuki destek alınabilir.
Büyük Hukuk Bürosu Hakkında
Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.
Çalışma Alanlarımız
- Ticaret ve İş Hukuku
- Şirketler Hukuku
- Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
- Aile Hukuku
- İnşaat Hukuku
- İcra ve İflas Hukuku
Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.
İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr
Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.







