Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği nedir
|

Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği nedir

Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği, tarafların ve arabulucunun belgeyi birlikte imzalamasıyla kurulan mutabakatın borçlar hukuku kapsamında bağlayıcı bir sözleşme vasfı kazanmasına ve kanundaki koşullar sağlandığında doğrudan ilam niteliğinde belge sayılmasına dayanır. Tarafların ve vekillerinin arabulucuyla birlikte imza altına aldığı anlaşma belgeleri, mahkeme onayına ihtiyaç duymaksızın mahkeme kararı gibi icra edilebilir. Belgenin usulüne uygun şekilde imza edilmesiyle birlikte, anlaşılan uyuşmazlık konuları hakkında tarafların yeniden dava açma hakkı kesin olarak son bulur.

İşçi-işveren uyuşmazlıkları, ticari alacaklar, ortaklığın giderilmesi ve kira ilişkileri gibi uyuşmazlıklarda tarafların imzaladığı mutabakat metinleri, hak kayıplarının önlenmesi bakımından kritik bir bağlayıcılığa sahiptir. Gaziantep genelindeki ticari işletmelerden mülk sahiplerine, işçilerden işverenlere kadar geniş bir kesimi doğrudan ilgilendiren bu hukuki araç, mahkeme süreçlerine kıyasla çok daha hızlı ve kesin bir tescil imkânı sunar.

Yasal Dayanak ve Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Hukuki Geçerliliği

Arabuluculuk müessesesinin temel çerçevesi, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile çizilmiştir. Kanun metinlerinin güncel ve eksiksiz hâline mevzuat.gov.tr üzerinden erişim sağlanabilir. Adalet Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen arabuluculuk faaliyetlerinde tanzim edilen belgelerin bağlayıcılığı, ilgili kanunun 18. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. 6325 sayılı Kanun m. 18 uyarınca, arabuluculuk müzakereleri neticesinde varılan mutabakat bir tutanağa bağlanır ve bu tutanak taraflarca imzalandığı andan itibaren taraflar arasında akdedilmiş geçerli bir sözleşme halini alır.

Belgenin cebri icra gücünü belirleyen kurallar da yine aynı kanun maddesinde yer bulur. 6325 sayılı Kanun m. 18/4 hükmüne göre; taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, ayrıca bir mahkeme tasdikine gerek kalmaksızın doğrudan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 38 anlamında ilam niteliğinde belge sayılır. Taraflardan en az birinin avukatı bulunmaksızın bizzat imzaladığı belgelerde ise görevli mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınarak aynı hukuki kuvvet elde edilir.

6325 sayılı Kanun m. 18/5 gereğince, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca artık dava açılamaz. Bu düzenleme, arabuluculuk anlaşma belgesini çekişmeli yargı kararlarına benzer bir dava engeli niteliğine kavuşturur. Ayrıca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri kapsamında sulh müessesesiyle örtüşen bu belge, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun genel sözleşme hükümleri ve borcun ifası prensiplerine de tabi bulunmaktadır.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Hukuki Geçerliliği Bakımından Aranan Şartlar

Bir anlaşma metninin hukuken geçerli ve icra edilebilir kabul edilmesi belirli maddi ve şekli şartlara bağlıdır. Tarafların serbest iradesiyle hareket etmesi ve metnin tereddüt uyandırmayacak netlikte kaleme alınması bu şartların başında gelir.

  • Tasarruf Yetkisi: Uyuşmazlığın, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk alanına girmesi zorunludur. Kamu düzenini ilgilendiren, ceza yargılamasına konu olan veya tarafların kendi iradeleriyle vazgeçemeyecekleri haklar arabuluculuk yoluyla karara bağlanamaz.
  • Tarafların ve Arabulucunun İmzası: Metnin geçerlilik kazanabilmesi için tarafların aslen veya özel yetki verilmiş vekilleri aracılığıyla ve görevli arabulucunun ıslak ya da güvenli elektronik imzasıyla imzalanması gerekir.
  • İçeriğin Belirliliği ve İcra Edilebilirlik: Anlaşma maddelerinin yoruma açık olmayacak şekilde somutlaştırılması esastır. Ödenecek meblağ, ödeme tarihleri, taksit planı veya ifa edilecek edimin konusu şüpheye yer bırakmayacak açıklıkta yazılmalıdır. Şarta bağlı, belirsiz veya kanuna açıkça aykırı hükümler içeren belgeler icra kabiliyeti kazanamaz.
  • İrade Sakatlığının Bulunmaması: Tarafların anlaşmayı hile, korkutma veya esaslı yanılma gibi iradeyi sakatlayan baskılar altında imzalamamış olması şarttır. Bu gibi durumların varlığı Türk Borçlar Kanunu kapsamında iptal taleplerine zemin hazırlar.
  • Avukat Temsili veya Mahkeme Şerhi: Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği sözleşme düzeyinde derhal doğsa da ilam gücünü kazanabilmesi için tarafların vekillerince imzalanmış olması veya sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması icap eder.

Adım Adım Süreç

  1. Tarafların veya vekillerinin katılımıyla arabuluculuk müzakereleri yürütülür ve uyuşmazlığın çözümüne yönelik şartlar üzerinde tam mutabakat sağlanır.
  2. Varılan mutabakat doğrultusunda edimler, ödeme vadeleri, devir şartları ve feragat beyanları arabulucu tarafından yazılı anlaşma belgesi hâline getirilir.
  3. Hazırlanan metin, taraflar veya özel yetkili vekilleri ile sicile kayıtlı arabulucu tarafından okunup doğruluğu teyit edildikten sonra müştereken imzalanır.
  4. Süreçte avukat bulunmaması hâlinde taraflardan biri, yetkili ve görevli sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurarak icra edilebilirlik şerhi talep eder.
  5. Mahkeme dosya üzerinden yapacağı basit incelemeyle belgenin niteliğini ve kanuna uygunluğunu denetleyerek şerhi onaylar.
  6. İlam niteliği kazanan belge, borcun vadede rızaen ifa edilmemesi durumunda doğrudan icra dairesi aracılığıyla ilamlı icra takibine konulur.

Gerekli Belgeler

Arabuluculuk müzakerelerinin yürütülmesi, anlaşma metninin hazırlanması ve icra edilebilirlik şerhi başvurusunda bulunulması için belirli evrakların ibrazı gerekmektedir. İlgili uyuşmazlığın türüne göre gereken belgeler değişiklik gösterebilir.

  • Taraflara ait güncel kimlik belgeleri veya tüzel kişiler için yetki belgesi ile imza sirküleri,
  • Vekil aracılığıyla temsil sağlanıyorsa, arabuluculuk müzakerelerine katılma ve sulh olma hususunda özel yetki barındıran noter onaylı vekâletname,
  • Uyuşmazlık konusuna ilişkin temel dayanaklar; iş sözleşmesi, cari hesap dökümleri, faturalar veya kira sözleşmesi nüshaları,
  • Taşınmaz devri veya ayni hak tesisine ilişkin bir anlaşma yapılıyorsa tapu kaydı ve güncel takyidat belgeleri,
  • Arabulucu tarafından tanzim edilen ve taraflarca ıslak ya da elektronik imzayla imzalanmış anlaşma belgesinin asıl nüshaları,
  • Mahkemeye icra edilebilirlik şerhi için başvurulacaksa, istem konusunu ve dayanaklarını açıklayan şerh talep dilekçesi.

Süreler ve Zamanaşımı

Arabuluculuk sürecinde sürelerin takibi, hak kaybına uğramamak adına yasal güvenceler altına alınmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 16/2 gereğince, arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru anından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre boyunca zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Müzakerelerin anlaşmayla sonuçlanması durumunda zamanaşımına ilişkin yeni bir hukuki durum meydana gelir.

Anlaşma belgesi imzalandıktan sonra borcun ifa süresi, doğrudan metin içerisinde taraflarca kararlaştırılan vadelere tabidir. Belgenin icra edilebilirlik şerhi alması veya vekillerle birlikte imzalanmasıyla ilam niteliği kazanması hâlinde, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 39 uyarınca ilamlara uygulanan 10 yıllık zamanaşımı süresi devreye girer. Diğer yandan anlaşmanın irade sakatlığı gerekçesiyle geçersizliğinin ileri sürülmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 39 gereğince yanılma veya aldatmanın öğrenildiği, korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıllık hak düşürücü süreye bağlanmıştır. Bu süreçte arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği yasal bir mahkeme kararıyla iptal edilene kadar devam eder.

Hukuki İşlem ve Süreç TürüUygulanan Yasal SüreYasal Dayanak ve Hüküm
Müzakere sürecinde sürelerin durumuSüreç boyunca durur6325 sayılı Kanun m. 16/2 (Zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez)
İlam niteliğindeki belgenin icra zamanaşımı10 Yıl2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 39 (İlamların icrası)
İrade sakatlığı sebebiyle iptal istemi1 Yıl6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 39 (Öğrenmeden itibaren hak düşürücü süre)
Taşınmaz devrini içeren belgelerin şerh incelemesiDuruşmalı inceleme süresi6325 sayılı Kanun m. 18/B (Mahkeme taşınmazın durumunu inceler)

Gaziantep’te Başvuru ve Yetkili Mahkeme

Gaziantep genelinde yürütülen uyuşmazlık çözüm süreçlerinde arabuluculuk başvuruları, Gaziantep Adliyesi bünyesinde faaliyet gösteren Arabuluculuk Bürosu’na yapılır. Arabuluculuk bürosunun bulunmadığı mülhakat adliyelerde ise bu görevi görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yerine getirir. Taraflar dava şartı arabuluculuk kapsamındaki iş veya ticaret uyuşmazlıklarında yetkili büroya başvurarak süreci başlatabilirler.

Müzakereler neticesinde tanzim edilen arabuluculuk anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi gerektiğinde görevli ve yetkili mahkemenin doğru tayini zorunludur. Kural olarak şerh başvurusu, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden veya asıl uyuşmazlığın açılacağı görevli mahkemeden talep edilir. Uyuşmazlığın esası iş hukukuna dayanıyorsa Gaziantep İş Mahkemeleri, ticari nitelikli bir ihtilaftan kaynaklanıyorsa Gaziantep Asliye Ticaret Mahkemesi, genel alacak veya tüketici ilişkilerinde ise davanın değerine ve vasfına göre ilgili Gaziantep Hukuk Mahkemeleri inceleme yetkisine sahiptir. Mahkeme, şerh incelemesini dosya üzerinden duruşmasız ve basit yargılama usulüyle neticelendirir; ancak taşınmaz mülkiyetinin devrine ilişkin anlaşmalarda yasa gereği duruşma açılarak inceleme yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabuluculuk anlaşma belgesinin geçerli olması için noter tasdiki zorunlu mudur?

Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki bağlayıcılık kazanması için noter onayı aranmaz. Kanunda öngörülen şekil ve imza şartlarını taşıyan belge doğrudan geçerli bir sözleşmedir; ilam niteliği kazanması için ise vekillerin imzası veya yetkili mahkemenin icra edilebilirlik şerhi yeterli görülmektedir.

İmzalanan anlaşma belgesine uyulmadığında borçluya doğrudan haciz işlemi yapılabilir mi?

Avukatlar ve arabulucu tarafından müştereken imzalanmış veya mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmış bir belge doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir. İlamlı icra takibinde borçluya icra emri tebliğ edilir; borcun tebliğden sonra yasal sürede ödenmemesi durumunda haciz işlemleri tatbik edilir.

Arabuluculuk anlaşma belgesi imzalandıktan sonra aynı alacak için dava açılabilir mi?

Kanun gereği, tarafların arabuluculuk sürecinde üzerinde anlaştıkları kalemler hakkında mahkemede yeniden dava ikame edilemez. Dava açılması hâlinde karşı tarafın anlaşma belgesini ibraz etmesiyle mahkeme, dava şartı yokluğu sebebiyle davayı usulden reddeder.

İrade sakatlığı veya hile iddiasıyla arabuluculuk belgesi geçersiz kılınabilir mi?

Taraflardan birinin tehdit edilmesi, esaslı şekilde yanıltılması veya hileye maruz bırakılması durumunda da arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği mahkeme denetimine tabi tutulabilir. Mağdur taraf, Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca yasal hak düşürücü süresi içerisinde genel mahkemelerde belgenin iptali talebiyle dava açabilir.

Sonuç

Taraflar arasındaki çekişmeleri kalıcı ve hızlı biçimde sonlandıran bu metinler, yargı ilamına eşdeğer bir icra kudreti meydana getirir. Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki geçerliliği, hem borçlu hem de alacaklı yönünden hak ve yükümlülükleri kesin olarak belirleyerek gelecekteki olası uyuşmazlıkların önüne set çeker. Metnin düzenlenişindeki en ufak bir ifade belirsizliği, şarta bağlı hükümler veya eksik vekâlet yetkisi, belgenin icra kabiliyetini zaafa uğratabileceği için somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi büyük önem taşır. Bu konuda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan hukuki destek alınabilir.


Büyük Hukuk Bürosu Hakkında

Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.

Çalışma Alanlarımız

  • Ticaret ve İş Hukuku
  • Şirketler Hukuku
  • Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
  • Aile Hukuku
  • İnşaat Hukuku
  • İcra ve İflas Hukuku

Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.

İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir