Arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür
|

Arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür

Arabuluculuk sürecindearabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun yanıtı, kural olarak tarafların aralarındaki anlaşmaya göre belirlenmekle birlikte, bir anlaşmaya varılamaması halinde Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Asgari Ücret Tarifesi hükümleri çerçevesinde aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak paylaşılması esasına dayanır. Taraflar, sürecin sonunda bir anlaşmaya vardıkları takdirde bu masrafların nasıl paylaştırılacağını kendi aralarında serbestçe kararlaştırabilirler; ancak herhangi bir hüküm bulunmadığında yasal eşitlik kuralı devreye girer.

Hukuki uyuşmazlıklarını mahkemeye taşımadan, daha hızlı ve ekonomik bir yolla çözmek isteyen pek çok kişi arabuluculuk masraflarının nasıl karşılanacağı konusunda tereddüt yaşamaktadır. Özellikle maliyetlerin taraflar arasında nasıl paylaştırılacağı, sürecin başında tarafların en çok merak ettiği konuların başında gelir. Bu rehberde,arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun yasal dayanaklarını, ödeme yükümlülüğünün aşamalarını, tarafların anlaşma durumuna göre değişen kuralları ve uygulama esnasında dikkat edilmesi gereken hususları ayrıntılı bir şekilde ele alacağız.

Arabuluculuğun Tanımı ve Yasal Dayanağı

Arabuluculuk, sistematik teknikler uygulayan, taraflar arasında iletişim kurmak ve onların anlaşmasını sağlamak amacıyla amaca uygun süreç yöneten, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen ihtilaf çözüm yöntemidir. Türk hukuk sisteminde bu müessese, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, yargının iş yükünü hafifletmek ve uyuşmazlıkların tarafların iradesiyle daha barışçıl bir şekilde çözülmesini sağlamak adına belirli alanlarda bu yöntemi zorunlu kılarken, bazı alanlarda ise tarafların ihtiyarî yani isteğe bağlı olarak başvurabileceği bir mekanizma olarak öngörmüştür. Sürecin temel felsefesi, tarafların haklarını korurken aynı zamanda uzun süren yargılama masraflarından ve zaman kaybından kurtulmalarını sağlamaktır.

Bu sistemin finansal altyapısı, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenir. Tarifede yer alan saatlik ücretler veya maktu tutarlar, uyuşmazlığın türüne ve taraf sayısı ile harcanan emeğe göre değişiklik gösterir. Tarafların arabulucuya ödeyecekleri bedel, bu resmi tarifenin altında olmamak kaydıyla serbestçe belirlenebilir; ancak taraflar arasında bir anlaşma sağlanamaması durumunda tarife hükümleri kesin olarak uygulanır. Ödeme yükümlülüğü açısındanarabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusu, tarafların sürece hangi iradeyle katıldıklarından bağımsız olarak yasal düzenlemelerle çerçevelenmiştir. Kanun, sürecin taraflarca ortaklaşa finanse edilmesini, taraflardan birinin haklı ya da haksız olduğuna bakılmaksızın ilk etapta eşit olarak paylaşılmasını öngörür.

Uygulamada taraflar, arabuluculuk bürosuna başvururken veya ilk toplantı sırasında masrafların ve ücretin kim tarafından ödeneceğine dair bir protokol imzalayabilirler. Eğer taraflar arasında bu yönde özel bir sözleşme yoksa, kanun gereği tüm masraflar ve arabulucunun emeğinin karşılığı olan miktar taraflarca yarı yarıya karşılanır. Bu durum, davanın veya uyuşmazlığın ilerleyen aşamalarında haklı çıkacak tarafın önceden ödediği bu bedelleri karşı taraftan yargılama gideri olarak talep edip edemeyeceği sorusunu akıllara getirir. İlerleyen bölümlerde detaylandırılacağı üzere, süreç sonunda varılan anlaşmanın niteliği veya mahkeme aşamasına geçilmesi halinde bu masrafların akıbeti değişebilmektedir. Dolayısıyla yasal dayanaklar, tarafların haklarını koruyacak dengeli bir mali sorumluluk paylaşımı öngörmektedir.

Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculukta Ücret Paylaşımı

Türk hukukunda arabuluculuk iki ana kategoriye ayrılır: dava şartı olan yani zorunlu arabuluculuk ve tarafların kendi iradeleriyle başvurduğu ihtiyari arabuluculuk. İş hukukundan doğan belirli uyuşmazlıklar, ticari davaların bir kısmı ve tüketici uyuşmazlıkları gibi alanlarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kanuni bir zorunluluktur. Bu tür zorunlu hallerde, başvuran taraf arabuluculuk bürosuna herhangi bir ücret ödemez; çünkü süreç, devlet bütçesinden karşılanan ödeneklerle yürütülür. Ancak sürecin sonunda taraflar anlaşmaya varamazsa veya taraflardan biri ilk toplantıya mazeretsiz olarak katılmadığı için süreç sona ererse, yapılan arabulucluk masrafları ve ücreti haksız çıkan tarafa yükletilir ya da taraflar arasında eşit olarak paylaştırılarak adliyelerdeki vezneler aracılığıyla tahsil edilir. Bu noktadaarabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun cevabı, sürecin başarıyla sonuçlanıp sonuçlanmadığına ve tarafların ilk toplantıdaki tutumlarına göre şekillenir.

İhtiyari arabuluculukta ise süreç tamamen tarafların ortak kararı ile başlar ve yürütülür. Bu tür uyuşmazlıklarda devlet tarafından sağlanan herhangi bir mali destek bulunmadığından, arabulucunun ücreti ve uyuşmazlık için yapılan diğer masraflar doğrudan taraflar tarafından karşılanır. Taraflar, arabuluculuk sözleşmesinde veya ilk oturumda bu masrafların kim tarafından ödeneceğini açıkça kararlaştırabilirler. Genellikle taraflar masrafları yarı yarıya paylaşmayı tercih ederler ancak ticari ilişkilerde güçlü olan tarafın veya sorunun kaynağı olan tarafın tüm masrafları üstlenmesi de hukuken mümkündür. Taraflar arasında bu konuda bir anlaşma sağlanamamışsa, kanuni varsayılan kural gereği arabuluculuk ücreti ve masraflar taraflarca eşit oranlarda ödenir.

İlk toplantıya katılmama durumu, mali sorumluluk açısından kritik bir öneme sahiptir. Zorunlu arabuluculuk süreçlerinde, ilk toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve dava açılması halinde haklı olsa dahi mahkeme masraflarının tamamından ve arabuluculuk ücretinden sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf, karşı tarafın avukatlık ücretinden de mahrum bırakılabilir. Bu ağır mali yaptırım, tarafların barışçıl çözüm yollarını masada aramalarını teşvik etmek amacıyla kanun koyucu tarafından özellikle getirilmiştir. Dolayısıyla çağrıya uyarak toplantıya katılan taraf, masraf yükümlülüğü açısından da hukuken daha avantajlı bir konuma gelmektedir. İhtiyari arabuluculukta ise taraflardan biri masrafları ödemekten imtina ederse, diğer taraf ödemeyi yaparak süreci yürütebilir ve sonrasında bu alacağı genel hükümlere göre talep edebilir.

Adım Adım Süreç ve Masraf Kalemleri

Arabuluculuk süreci, başvuru aşamasından son tutanağın düzenlenmesine kadar belirli idari ve hukuki adımları içeren profesyonel bir prosedürdür. Sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi için her adımın usulüne uygun atılması ve masraf kalemlerinin baştan şeffaf bir şekilde planlanması gerekir. İşlemlerin doğru yürütülmesi, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların ve gereksiz maliyetlerin önüne geçer. Bu süreçtearabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusu kadar, hangi kalemde ne kadar masraf yapılacağı da taraflarca sıklıkla merak edilmektedir.

Sürecin işletilmesi ve masraf kalemlerinin takibi genellikle şu aşamalardan geçer:

  1. Başvuru ve Kayıt: Yetkili arabuluculuk bürosuna veya doğrudan seçilen arabulucuya yazılı olarak başvurulur, bu aşamada zorunlu hallerde başvuru ücretsizken ihtiyari hallerde ön ödemeler gerekebilir.
  2. Arabulucunun Görevlendirilmesi: Bürolar tarafından dosya tevzi edilerek bir arabulucu atanır ve arabulucu tarafları iletişim bilgilerinden toplantıya davet eder.
  3. İlk Toplantı ve İletişim: Taraflar belirlenen günde bir araya gelir, arabulucu kuralları açıklar ve tarafların iradelerini serbestçe beyan edebileceği ortamı hazırlar.
  4. Müzakerelerin Yürütülmesi: Uyuşmazlığın özüne ilişkin görüşmeler yapılır, taraflar çözüm önerilerini sunar ve gerekirse uzman görüşleri veya belgeler dosyaya sunulur.
  5. Son Tutanak Düzenlenmesi: Sürecin anlaşma ile sonuçlanması, anlaşmasızlık veya taraflardan birinin katılmaması durumunda son tutanak tanzim edilir ve imzalanır.

Masraf kalemleri açısından bakıldığında, arabuluculuk ücreti asgari ücret tarifesine göre belirlenen saatlik veya maktu tutarları kapsar. Bunun yanı sıra tarafların toplantı yapmak için kullandığı mekânın giderleri, tebligat masrafları, bilirkişi veya uzman raporu gerektiren durumlarda bu kişilere ödenecek ücretler de toplam masraf kalemlerini oluşturur. Zorunlu arabuluculukta tarafların anlaşamaması durumunda ortaya çıkan bu ücretler, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılandıktan sonra haksız çıkan taraftan tahsil edilir. İhtiyari arabuluculukta ise bu kalemler doğrudan arabulucuya ve ilgili hizmet sağlayıcılara taraflarca anında ödenir.

Arabuluculuk TürüÜcretin İlk FinansmanıAnlaşma Durumunda ÖdemeAnlaşmazlık Durumunda Ödeme
Zorunlu ArabuluculukDevlet bütçesi (Başvuran ödemez)Tarafların anlaşmasına göre paylaşılırHaksız çıkan veya katılmayan taraf öder
İhtiyari ArabuluculukDoğrudan taraflar karşılarTarafların belirlediği oranda ödenirAksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır

Anlaşma ve Anlaşmazlık Hallerinde Mali Sorumluluk

Sürecin sonunda tarafların ortak bir noktada buluşup buluşamaması,arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun yanıtını doğrudan değiştiren en önemli unsurdur. Taraflar müzakereler sonucunda bir anlaşmaya vardıklarında, bu anlaşmanın koşullarını ve masrafların hangi oranlarda ödeneceğini anlaşma belgesine (sulh sözleşmesine) açıkça yazabilirler. Hukuk sistemimizde taraflar bu konuda tam bir sözleşme serbestisine sahiptir; örneğin işçi ve işveren arasındaki bir uyuşmazlıkta, işveren tüm arabuluculuk masraflarını üstlenmeyi kabul edebilir ve bu durum hukuken tamamen geçerlidir. Herhangi bir özel hüküm konulmamışsa, taraflar masrafları eşit olarak paylaşmakla yükümlüdür.

Tarafların anlaşmaya varamaması yani sürecin taraflardan birinin veya her ikisinin uzlaşmaya yanaşmaması nedeniyle olumsuz sonuçlanması durumunda ise yasal kurallar devreye girer. Zorunlu arabuluculukta, arabulucuya ödenmesi gereken ücret, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve bu tutar daha sonra yargılama gideri olarak haksız bulunan tarafa yükletilir. Eğer dava açılmamışsa ve süreç sadece arabuluculuk aşamasında kalmışsa, arabuluculuk ücreti taraflardan eşit olarak tahsil edilir. Ancak ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, arabuluculuk ücretinin tamamından sorumlu tutulur ve dava açılması durumunda yargılama masraflarının tamamını ödemek zorunda kalır.

İhtiyari arabuluculukta anlaşma sağlanamaması halinde ise, arabulucunun sarf ettiği mesai ve yaptığı masraflar, arabulucu ile taraflar arasında yapılan ön anlaşmaya göre ödenir. Özel bir anlaşma yoksa, taraflar bu ücreti ve masrafları yarı yarıya ödemek zorundadır. Taraflardan biri bu ödemeyi yapmaktan kaçınırsa, arabulucu alacağını tahsil etmek için yasal yollara başvurabilir. Bu nedenle süreç yürütülürken tarafların mali sorumlulukları konusunda net bir mutabakata varmaları ve bunu yazılı hale getirmeleri ileride doğabilecek icra takiplerinin ve hukuki ihtilafların önlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır.

Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Arabuluculuk süreçlerinde tarafların düştüğü en yaygın hatalardan biri, sürecin hukuki bağlayıcılığını ve mali sonuçlarını yeterince ciddiye almamaktır. Özellikle zorunlu arabuluculuk görüşmelerine “nasıl olsa anlaşmak zorunda değilim” düşüncesiyle mazeretsiz olarak katılmamak, kişileri ağır mali yükümlülüklerle karşı karşıya bırakır. İlk toplantıya katılmayan taraf, dava sonunda haklı dahi olsa yargılama giderlerinin tamamını ödemek zorunda kalabileceği gibi karşı tarafın vekâlet ücretinden de mahrum kalabilir. Bu durum,arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun yanıtını doğrudan etkileyen ve en çok mağduriyete yol açan hatalı tutumların başında gelir.

Bir diğer yaygın hata ise masraf paylaşımı hususunda sözlü anlaşmalarla yetinmektir. Taraflar müzakereler sırasında masrafların bir tarafça ödeneceğini sözlü olarak konuşabilirler ancak bu husus son tutanağa veya aralıkta imzalanan protokol metnine yansıtılmadığında, yasal eşitlik kuralı geçerli olur ve arabulucu ya da devlet alacağını her iki taraftan da talep edebilir. Bu nedenle her türlü mali taahhüdün yazılı belgeye bağlanması şarttır. Ayrıca arabuluculuk ücretinin Asgari Ücret Tarifesi’nin altında belirlenemeyeceği kuralı göz ardı edilerek tarifenin altında geçersiz sözleşmeler yapılması veya arabuluculuk ücretinin mahkeme harçlarıyla karıştırılması da sık rastlanan yanılgılar arasındadır.

Süreç yönetilirken dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da yetkili ve görevli arabuluculuk bürosunun doğru seçilmesidir. Yanlış yerdeki büroya yapılan başvurular sürecin uzamasına ve ek masrafların doğmasına neden olabilir. Tarafların, hak kayıpları yaşamamak ve maliyetleri en aza indirmek için süreci hukuki destek alarak yürütmeleri en doğru yaklaşım olacaktır. Hukuki danışmanlık almadan atılan adımlar, sürecin tıkanmasına ve tarafların arzu etmedikleri mali sorumluluklarla baş başa kalmasına zemin hazırlayabilir.

Gerçekçi Bir Örnek Olay

Gaziantep’te yaşayan bir kiracı ile ev sahibi arasında kira bedelinin artırılması konusunda yaşanan anlaşmazlık, tarafların kendi aralarında uzlaşamaması üzerine zorunlu arabuluculuk sürecine taşınmıştır. İlgili arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru sonrasında atanan arabulucu, tarafları ilk toplantıya davet etmiştir. Kiracı toplantıya katılarak kendi ekonomik durumunu ve yasal artış oranlarını dile getirirken, ev sahibi çağrıya mazeretsiz olarak iştirak etmemiştir. Ev sahibinin toplantıya katılmaması, kanuni düzenlemeler gereği sürecin anlaşmazlıkla sonuçlanmasına ve son tutanağın bu şekilde düzenlenmesine yol açmıştır.

Sürecin sonunda ev sahibinin mazeretsiz olarak toplantıya katılmadığı tespit edildiğinden,arabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun cevabı netleşmiştir. Kanun gereği ilk toplantıya katılmayan taraf, arabuluculuk ücretinin tamamından sorumlu tutulmuştur. Kiracı, arabuluculuk aşamasında herhangi bir ücret ödemezken, devlet tarafından karşılanan arabuluculuk asgari ücreti ve yapılan masraflar toplantıya katılmayan ev sahibine yükletilmiştir. Ev sahibi daha sonra sulh hukuk mahkemesinde dava açmış olsa dahi, arabuluculuk toplantısına katılmadığı için mahkeme masraflarının ve karşı taraf vekâlet ücretinin tamamını ödemek zorunda kalmış, bu durum hukuki süreçte usul kurallarına uymanın önemini bir kez daha ortaya koymuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabuluculuk görüşmelerine katılmamak ücret ödeme yükümlülüğünü nasıl etkiler?

İlk toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan taraf, süreç sonunda haklı olup olmadığını bakılmaksızın arabuluculuk ücretinin tamamından sorumlu tutulur ve dava açılması durumunda yargılama giderlerini öder.

Zorunlu arabuluculukta başvuru sırasında para ödenir mi?

Dava şartı olan zorunlu arabuluculuk başvurularında başvuran taraf büroya herhangi bir ücret ödemez, çünkü bu süreç devlet bütçesinden finanse edilir.

Taraflar arabuluculuk masraflarını istedikleri gibi paylaşabilir mi?

Evet, taraflar aralarında yapacakları anlaşma ile masrafların ve ücretin kim tarafından ödeneceğini serbestçe kararlaştırabilirler; bu konuda sözleşme serbestisi esastır.

İhtiyari arabuluculuk ücreti neye göre belirlenir?

İhtiyari arabuluculukta ücret, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir ve bu tutarın altında bir anlaşma yapılamaz.

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa ücreti kim öder?

Anlaşma sağlanamaması durumunda, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti taraflarca eşit olarak ödenir veya zorunlu hallerde haksız çıkan taraftan tahsil edilir.

Sonuç

Arabuluculuk süreçlerindearabuluculuk ücretini hangi taraf ödemekle yükümlüdür sorusunun yanıtı, tarafların kendi aralarındaki anlaşmaya, sürecin türüne ve toplantılara katılım durumlarına göre değişiklik göstermektedir. Kanuni düzenlemeler, tarafların barışçıl çözümlere yönelmesini teşvik etmek amacıyla adil bir mali sorumluluk paylaşımı öngörmektedir. Sürecin her aşamasında hak kayıplarının önlenmesi ve maliyetlerin doğru yönetilmesi için somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu konuda Gaziantep Koluman Tower’daki Büyük Hukuk Bürosu’ndan hukuki destek alabilirsiniz.


Büyük Hukuk Bürosu Hakkında

Gaziantep Koluman Tower’da bulunan Büyük Hukuk Bürosu, 15 yıldan fazla deneyimi ile çeşitli hukuki alanlarda profesyonel hizmetler sunmaktadır.

Çalışma Alanlarımız

  • Ticaret ve İş Hukuku
  • Şirketler Hukuku
  • Emlak ve Gayrimenkul Hukuku
  • Aile Hukuku
  • İnşaat Hukuku
  • İcra ve İflas Hukuku

Diğer rehber yazılarımıza Hukuk Rehberi bölümünden ulaşabilirsiniz.

İletişim: Gaziantep Koluman Tower | E-posta: bilgi@buyukhukuk.com.tr

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir; güncel kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir